Radiatoren ontluchten: zo doe je het goed

Een radiator die onderin warm is en bovenin koud, heeft lucht. Dat is de meest voorkomende verwarmingsklacht in Nederland en tegelijk de makkelijkste om zelf op te lossen. Je hebt een ontluchtingssleutel nodig, een doek en een half uur waarin je niet gestoord wordt. Het enige wat mensen vaak verkeerd doen, is de volgorde: als je bovenin begint, trek je de lucht van beneden naar boven en ben je twee keer bezig. Hieronder staat hoe je het in één ronde goed doet, wat je daarna moet controleren, en wanneer koude radiatoren geen luchtprobleem zijn maar iets anders.

Zo weet je zeker dat het lucht is

Voel de radiator als de verwarming een half uur heeft gedraaid. Is de onderkant warm en de bovenkant koud, dan staat er lucht bovenin. Lucht stijgt, dus die verzamelt zich altijd op het hoogste punt van een radiator en op de hoogste verdieping van het huis. Een radiator die overal lauw is, heeft meestal een ander probleem, en een radiator die helemaal koud blijft terwijl de kraan openstaat, ook. Voel daarom altijd op twee hoogtes, onderaan en bovenaan, voordat je de sleutel pakt en begint.

Een tweede aanwijzing is geluid. Borrelen, klotsen of een zacht ruisen in de leidingen betekent dat er lucht meegevoerd wordt door het water. Dat hoor je het duidelijkst ’s avonds als het stil is in huis. Merk je dat de klacht is ontstaan vlak nadat je hebt bijgevuld, dan is de oorzaak vrijwel zeker lucht die via de vulslang is meegekomen. Dat is vervelend maar onschuldig, en na één ontluchtingsronde is het weg.

Wat je nodig hebt

Een ontluchtingssleutel is een klein vierkant sleuteltje dat op het ontluchtingsventiel past, meestal rechtsboven of linksboven op de radiator. Ze kosten een paar euro bij elke bouwmarkt. Bij nieuwere radiatoren zit er soms een ventiel waar een platte schroevendraaier op past, en bij een enkel model kun je het met de hand opendraaien. Koop er liever twee, want dat sleuteltje is het meest kwijtrakende gereedschap in elk huishouden. Een universele sleutel past op vrijwel alle gangbare ventielen, dus je hoeft niet op het merk van je radiator te letten.

Verder heb je een doek of een laag bakje nodig om het water op te vangen. Reken erop dat het water dat eruit komt zwart of bruin is en vlekt. Op een lichte vloerbedekking wil je daar een handdoek onder hebben liggen. Leg alles klaar voordat je begint, want zodra het ventiel openstaat, wil je niet op zoek naar een doekje. Tot slot: kijk waar je manometer zit, want die heb je aan het eind nodig.

Het stappenplan in de juiste volgorde

Zet eerst alle radiatorkranen helemaal open en zet de thermostaat een tien minuten hoog, zodat het water door de hele installatie circuleert en de lucht zich verzamelt bij de ontluchters. Zet daarna de thermostaat zo laag dat de ketel stopt en de pomp niet meer draait. Wacht dan nog ongeveer twintig minuten. In die tijd komt de lucht tot rust op het hoogste punt van elke radiator, in plaats van rond te blijven cirkelen met het water mee.

Begin nu bij de laagste radiator in huis en werk naar boven. Zet de sleutel op het ventiel, draai voorzichtig tegen de klok in en houd de doek eronder. Je hoort lucht ontsnappen. Zodra er water komt in plaats van lucht, draai je het ventiel meteen weer dicht. Niet verder openen dan nodig: een kwartslag tot een halve slag is genoeg en je hoeft het ventiel er nooit helemaal uit te draaien.

Werk zo de hele woning door, per verdieping van beneden naar boven, en binnen een verdieping van de radiator die het dichtst bij de ketel zit naar de verste. Sla geen radiator over, ook niet die in de logeerkamer die je nooit gebruikt, want lucht daar zit wel in dezelfde kringloop. Heb je vloerverwarming naast radiatoren, laat de verdeler dan met rust: die ontlucht je anders, en een verkeerd bediende verdeler maakt de balans in je installatie stuk.

Wat je daarna doet

Kijk als je klaar bent op de manometer. Door het ontluchten is er water uit de installatie gegaan en is de druk gezakt. Staat hij onder de 1,5 bar in koude toestand, vul dan bij tot 1,5 bar, of tot 2 bar bij een woning met drie verdiepingen. Zet daarna de thermostaat weer op de normale stand en laat de installatie een half uur draaien. Voel dan opnieuw alle radiatoren na.

Meestal is één ronde genoeg. Komt er bij een enkele radiator nog steeds lucht, herhaal dan de volgende dag alleen die radiator, want er kan een restje zijn achtergebleven dat tijd nodig had om omhoog te komen. Blijft er na twee rondes lucht in het systeem komen, dan wordt er ergens lucht aangezogen, bijvoorbeeld door een te lage druk of door een automatische ontluchter die verkeerd om werkt. Dat is het moment om er iemand naar te laten kijken.

Koude radiator zonder lucht: dan is het iets anders

Komt er bij het ontluchten alleen water en blijft de radiator toch koud, dan zit het probleem elders. De meest voorkomende oorzaak is een thermostaatkraan waarvan het pennetje vastzit. Draai de kop van de kraan af en kijk of het metalen pennetje indrukbaar is en vanzelf terugveert. Zit hij vast, dan kun je hem voorzichtig losmaken met een waterpomptang en wat kruipolie, of de kraan laten vervangen. Dit speelt vooral bij radiatoren in kamers die de hele zomer dicht hebben gestaan, want dan heeft het pennetje maanden niet bewogen.

De tweede oorzaak is slib. In oudere installaties zakt roest en vuil naar de onderkant van de radiator, waardoor de onderzijde koud blijft en de bovenkant nog wel warm wordt. Dat is precies het omgekeerde beeld van lucht. Een enkele radiator kun je dan losnemen en uitspoelen; zit het door de hele installatie, dan is doorspoelen de oplossing. Dat kost €395 tot acht radiatoren. De derde mogelijkheid is dat de installatie waterzijdig niet is ingeregeld, waardoor de verste radiatoren structureel te weinig water krijgen.

Wanneer je beter kunt bellen

Bij drie situaties heeft zelf doorgaan geen zin. De eerste is een ontluchtingsventiel dat niet meer dicht wil, waardoor er blijft druppelen. Draai dan niet harder aan, want dan breekt het ventiel af en heb je een radiator die leegloopt. Vang het water op en bel. De tweede is een installatie waar telkens opnieuw lucht in komt: dat is een symptoom, geen probleem op zich, en de oorzaak zit meestal bij de druk of bij een lek.

De derde is de combinatie van koude radiatoren met een ketel die in storing gaat. Dan is er meer aan de hand en is ontluchten hooguit een pleister. Wil je het werk uitbesteden, dan kost radiatoren ontluchten en de installatie bijvullen €69 en doen we meteen de hele woning in één ronde. Zit je in Emmen, Klazienaveen, Erica of een van de andere dorpen in de gemeente, dan zit het voorrijden daarbij in.

Wat het bij ons kost

Veelgestelde vragen